تمدن سومر یکی از کهنترین و اثرگذارترین تمدنهای جهان در منطقه میانرودان (بین النهرین) بود. این تمدن، بین دو رود دجله و فرات شکل گرفت و نوآوریهای شگفتانگیزی از خود به جای گذاشت.
مهمترین دستاوردهای آنان شامل اختراع خط میخی بود، که یکی از نخستین سیستمهای نوشتاری در تاریخ به شمار میرود. آنها با این اختراع، راه را برای ثبت تاریخ، قوانین و ادبیات هموار کردند.
علاوه بر این، سومریها در دانش ریاضی و نجوم پیشگام بودند. آنها سیستم اعداد بر پایه عدد ۶۰ را ابداع کردند که پایهای برای تقسیمبندی ساعت و دایره به ۶۰ قسمت شد. همچنین تقویم قمری دقیقی ساختند که برای کشاورزی و مناسک مذهبی بسیار مفید بود.
در زمینه معماری نیز معابد پلکانی عظیمی به نام زیگورات ساختند که مرکز زندگی مذهبی و اجتماعی آنها محسوب میشد. قانوننویسی از دیگر کارهای بزرگ آنها بود و قانوننامه اور-نامو از قدیمیترین قوانین مدون جهان است.
این نوآوریها بنیان بسیاری از دستاوردهای تمدنهای پس از خود شد و نقش مهمی در پیشرفت بشریت ایفا کرد.

تمدن سومر یکی از کهنترین جوامع انسانی در تاریخ به شمار میرود. این تمدن به خاطر پیشرفتهای چشمگیر در زمینههایی مانند کشاورزی، مدیریت آب، ساختمانسازی و هنر، و به خصوص به دلیل ابداع خط میخی، از جایگاه بسیار مهمی برخوردار است.
سومریان چه کسانی بودند؟
سومر یکی از کهنترین تمدنهای جهان است که در سرزمین میان دو رود دجله و فرات، در جنوب کشور عراق امروزی پدید آمد. این تمدن از حدود ۴۵۰۰ تا ۱۹۰۰ سال پیش از میلاد وجود داشت و به عنوان یکی از اولین جوامعی شناخته میشود که شهرنشینی و خط را به وجود آورد. سومریها دستاوردهای بزرگی از خود به جای گذاشتند؛ از جمله ابداع خط میخی، که یکی از نخستین روشهای نوشتن در دنیاست، و همچنین ساخت شهرهای بزرگ و منظم. از شهرهای مهم سومر میتوان به اور، اوروک و لاگاش اشاره کرد که هر یک به عنوان مراکز مهم حکومتی، تجاری و دینی فعالیت میکردند. علاوه بر این، سومریها در زمینههای گوناگونی مانند هنر، ریاضی، ستارهشناسی، ادبیات و معماری پیشرفتهای قابل توجهی داشتند. آنها روشهای نوینی برای آبیاری زمینهای کشاورزی و ساخت بناهای پیشرفته ابداع کردند. همچنین، آثار ادبی ارزشمندی مانند حماسه گیلگمش از آن دوران به یادگار مانده است.
موقعیت جغرافیایی و شرایط طبیعی سومر
سومر در سرزمینی بارور و پربرکت بین دو رود بزرگ دجله و فرات قرار داشت. به دلیل طغیانهای پیاپی این رودها و رسوباتی که به جا میگذاشتند، خاک این ناحیه بسیار غنی و مناسب برای کشت و زرع بود. مردم سومر با ساختن نهرهای آبیاری و بندهای مختلف، موفق شدند آب رودخانهها را به مزارع خود هدایت کنند و از آن برای پرورش محصولات کشاورزی استفاده نمایند. این کار به آنها کمک کرد تا پایههای تمدن خود را استوار کرده و آن را رشد دهند.
دستاوردهای مهم تمدن سومر
یکی از بزرگترین ابداعات سومریها، پدید آوردن خط میخی بود. این خط برای نوشتن روی لوحهای گلی به کار میرفت و از نشانههایی تشکیل شده بود که هر یک معنی یک واژه یا یک صدای خاص را نشان میداد. به کمک این خط، سومریها توانستند دانستهها، رویدادهای تاریخی و مقررات خود را برای آیندگان نگهداری کنند.
ساخت شهرها: این شهرها دارای نیایشگاههای عظیم، کاخهای باشکوه و شبکههای پیشرفته آبرسانی بودند.
توسعه کشاورزی: سومریها با بهرهگیری از ابزارهایی مانند گاوآهن و چرخ، کشاورزی را دگرگون کردند. آنان انواع گوناگونی از فرآوردهها از جمله گندم، جو، خرما و سبزیجات را پرورش میدادند.
گسترش بازرگانی: سومریها با تمدنهای دیگر همچون مصر و هند داد و ستد داشتند و کالاهایی مانند چوب، سنگ، فلزات و پارچه را با آنان مبادله میکردند.
پیشرفت در هنر و ساختمانسازی: آنان در عرصه هنر و معماری نیز موفقیتهای چشمگیری داشتند. پیکرههای زیبا، زیورآلات ظریف و نیایشگاههای بزرگی با طراحیهای استادانه میساختند.
افول تمدن سومر
سقوط تمدن سومر عمدتاً به سه دلیل عملی رخ داد: تغییرات آب و هوا، شور و غیرقابل کشت شدن خاک و درگیریهای داخلی. علاوه بر این، هجوم و حمله گروههای خارجی نیز در از بین رفتن این تمدن نقش داشت. با این وجود، دستاوردها و میراث تمدن سومر تأثیر عمیقی بر فرهنگهای پس از خود، به ویژه تمدنهای بینالنهرین و مصر باستان، گذاشت.
زبان سومری
سومری یکی از کهنترین زبانهایی است که بشر میشناسد. این زبان حدود چهار هزار سال قبل از میلاد، در سرزمین بینالنهرین، که امروزه عراق نام دارد، توسط مردم سومر استفاده میشده است. زبان سومری ویژگی خاصی دارد و به هیچ خانواده زبانی دیگری وابسته نیست؛ به همین دلیل آن را یک زبان مستقل و بیهمتا میدانند. سومریها برای نوشتن از خط میخی بهره میگرفتند و بیشتر آثار باقیمانده از این زبان به صورت نوشتاری است. با گذشت زمان، زبان اکدی جای سومری را به عنوان زبان روزمره گرفت، اما با این حال، سومری تا سدهها بعد، در متون مذهبی و ادبی زنده نگه داشته شد.
ویژگیهای زبان سومری
زبان سومری چند ویژگی خاص و بینظیر دارد. دستور زبان آن به گونهای است که با چسباندن بخشهای کوچک به ابتدا و انتهای واژههای اصلی، کلمات جدید ساخته میشوند. سومریها برای نوشتن از خط میخی بهره میگرفتند که در آغاز به شکل نقاشی و تصویر بود، ولی رفتهرفته سادهتر و نمادین شد. از نظر آواها و ترکیب هجاها، زبان سومری سادهتر از بسیاری از زبانهای دیگر به نظر میرسید، اما به خاطر داشتن سامانهای پیچیده از فعلها، از نظر دستوری تا حدی دشوار بود.
چرا مطالعه زبان سومری اهمیت دارد؟
یادگیری زبان سومری بسیار ارزشمند است چون این زبان، یکی از کهنترین زبانهایی است که بشر برای نوشتن از آن استفاده کرده است. با فهمیدن این زبان، میتوانیم تمدنهای اولیه را بهتر بشناسیم. با بررسی نوشتههای به جا مانده از سومریها، محققان اطلاعات دقیقی دربارهی عقاید، آداب و رسوم، شیوهی اداره جامعه و اقتصاد آن دوران به دست میآورند.
علاوه بر این، مطالعه زبان سومری به ما کمک میکند تا بفهمیم نوشتن و زبان در طول زمان چگونه پیشرفت کرده و تغییر کرده است. این کار، بینش ارزشمندی از دنیای باستان و چگونگی ارتباط و تأثیرگذاری تمدنهای مختلف بر یکدیگر در اختیارمان قرار میدهد. همچنین، این زبان برای درک تغییرات مهمی که در نهایت به شکلگیری تمدنهای بعدی در منطقه بینالنهرین انجامید، نقش اساسی دارد.













