قطب جنوب، سرزمین یخ و برف، یکی از شگفتانگیزترین مکانهای روی کره زمین است. این قاره پهناور که با لایهای ضخیم از یخ پوشیده شده، پر از رازهایی است که هنوز هم دانشمندان را متحیر میکند.
در قطب جنوب رودخانههایی وجود دارند که به رنگ قرمز جاری میشوند. این رنگ عجیب به دلیل وجود آهن در آب است که وقتی با اکسیژن تماس پیدا میکند، شبیه به زنگ آهن میشود. این پدیده که به “آبشار خون” معروف است، منظرهای تماشایی و کمی ترسناک ایجاد کرده است.
نکته جالب دیگر این است که در این سرزمین سرد و یخزده، آتشفشانهای فعال وجود دارند. بزرگترین آتشفشان قطب جنوب کوه اربوس نام دارد که گاهی بخار داغ و گاز از آن خارج میشود. وجود آتشفشان در میان این همه یخ، تضاد شگفتانگیزی را به وجود آورده است.
قطب جنوب همچنین خشکترین مکان در کل زمین است. با وجود اینکه بیشتر آب شیرین جهان در یخهای آن ذخیره شده، اما میزان بارندگی در برخی مناطق آن حتی از صحرای بزرگ آفریقا هم کمتر است.
این قاره اسرارآمیز با طبیعت بکر و حیوانات منحصر به فردش، همچون پنگوئنها و نهنگها، دنیایی کاملاً متفاوت را به نمایش گذاشته که ارزش کشف و شناخت دارد.

قطب جنوب، سرستانی یخزده و پوشیده از برف است که در دورترین نقطه جنوب کره زمین جای دارد. زندگی در این سرزمین برای انسان بسیار دشوار است و بدون کمک فناوریهای پیشرفته، سکونت در آن ممکن نیست. تنها کسانی که به طور موقت در این منطقه زندگی میکنند، گروههای پژوهشی، دانشمندان و افرادی هستند که در ایستگاههای علمی فعالیت دارند. حتی این افراد نیز برای همیشه در قطب جنوب نمیمانند و پس از مدتی با افراد تازهای جایگزین میشوند. در ادامه، شما را بیشتر با این قاره یخی و اسرارآمیز آشنا خواهیم کرد.
آیا می دانید قطب جنوب متعلق به کدام کشور است؟
از آنجایی که در قطب جنوب هیچ جمعیت بومی و دائمی وجود نداشته و ندارد، هیچ فرد یا کشوری نمیتواند به شکل معمول و عادی، مالکیت بخشی از آن را برای خود ادعا کند. در نتیجه، این سرزمین در اصل به هیچکس تعلق ندارد.
اما همین شرایط باعث شد برخی کشورهای قدرتمند، از این وضعیتِ بدون مالک استفاده کرده و سعی کنند بخشهایی از قطب جنوب را به کنترل خود درآورند. با توجه به منابع غنی مانند زغالسنگ، هیدروکربن، سنگ آهن، پلاتین، مس، کروم، نیکل و طلا که در این منطقه یافت میشود، نگرانی جدی وجود داشت که بهرهبرداری از این منابع، به اکوسیستم بینظیر قطب جنوب آسیب برساند. به همین دلیل، در سال ۱۹۹۱ میلادی، پیمانی با عنوان «معاهده قطب جنوب» به تصویب رسید که بر اساس آن، هرگونه اقدام مخرب برای محیط زیست این منطقه ممنوع اعلام شد.
در این پیمان، مقررات حاکم بر قطب جنوب مشخص شده است. بر پایه این معاهده، استفاده از قطب جنوب و منابع آن تنها برای هدفهای صلحآمیز و پژوهشهای علمی مجاز است.
موجوداتی که در قطب جنوب زندگی میکنند
قطب جنوب محیط بسیار سخت و خشنای دارد. به همین دلیل، جاندارانی که در این سرزمین زندگی میکنند، بسیار مقاوم و سرسخت هستند. بیشتر این جانداران را گیاهان تشکیل میدهند و از میان آنها، ۱۲۱ گونه مختلف قارچ در این منطقه یافت میشود.
علاوه بر گیاهان و قارچها، گونههای جانوری زیادی نیز در قطب جنوب زندگی میکنند. از جمله این جانوران میتوان به پنگوئنها، دلفینها، ماهیها، نهنگها، فکها، اختاپوس و برخی از سختپوستان مانند کریل و خیار دریایی اشاره کرد. همچنین نوعی پرنده به نام آلباتروس، پرستوی دریایی، عنکبوتهای بزرگ و خرس آبی نیز در این منطقه دیده میشوند. فیتوپلانکتونهای دریایی که در واقع جلبک هستند و همچنین تعداد بسیار زیادی از موجودات ریز و میکروسکوپی دیگر، از ساکنان قطب جنوب به شمار میروند.
شگفت انگیزترین عجایب قطب جنوب
قطب جنوب با وجود پوشش کامل از برف و یخ، بخشهایی دارد که نزدیک به دو میلیون سال است هیچ برف یا بارانی در آنها نباریده است. مساحت این مناطق خشک حدود ۴۰۰۰ کیلومتر مربع است.
نخستین کودکی که در قطب جنوب متولد شد، امیلیو پالما (Emilio Marco Palma) نام دارد. او در سال ۱۹۷۸ به دنیا آمد و پدر و مادرش اهل آرژانتین بودند.
در این قاره، نوعی قارچ زندگی میکند که توانایی رشد روی نفت را دارد. دانشمندان امیدوارند با استفاده از این قارچها بتوان آلودگیهای نفتی را از طبیعت پاک کرد.
گرمترین دمای ثبتشده در قطب جنوب ۱۲- درجه و سردترین آن ۸۹- درجه سانتیگراد است.
بزرگترین حفره در لایه اوزون نیز دقیقاً بالای قطب جنوب قرار دارد.
در این قاره ساعت رسمی وجود ندارد و ساکنان آن زمان را بر اساس ساعت کشور خود محاسبه میکنند.
رودخانهای خونیرنگ نیز در قطب جنوب جریان دارد که به دلیل شوری بسیار بالا یخ نمیزند. منبع این آب، مقدار زیادی آهن در خود دارد که پس از خروج و تماس با اکسیژن، اکسید شده و رنگ آب را قرمز میکند.
در قطب جنوب، شش ماه پیوسته روز و شش ماه شب است.
کاشف این قاره، رونالد آموندسن، اهل نروژ بود که در سال ۱۹۱۱ به آنجا رسید.
عبداله امیدوار نیز اولین ایرانی است که در سال ۱۳۴۵ شمسی پا به قطب جنوب گذاشت.
مهم ترین تفاوتهای قطب جنوب و قطب شمال
قطب شمال و قطب جنوب در دو طرف کاملاً مخالف سیاره زمین قرار دارند. قطب شمال در بالاترین نقطه شمالی و قطب جنوب در پایینترین نقطه جنوبی زمین واقع شدهاند.
هوای قطب جنوب از قطب شمال بسیار سردتر است.
وقتی در قطب جنوب شب تاریک حاکم است، در قطب شمال خورشید در آسمان میدرخشد و روز است.
پنگوئنها ساکنان قطب جنوب هستند، در حالی که خرسهای قطبی فقط در قطب شمال زندگی میکنند.
در قطب جنوب، زیر بخشهایی از یخها، خشکی وجود دارد؛ اما قطب شمال کاملاً از یخ تشکیل شده و خشکی زیر آن نیست.
تنوع موجودات دریایی در قطب شمال بسیار بیشتر از قطب جنوب است.
اگر دوست دارید بیشتر درباره قطب جنوب بدانید، میتوانید کتاب «قطب جنوب» نوشته دیوید پیترسن را بخوانید که با ترجمه حسین صادقاوغلی و توسط نشر فرهنگ اسلامی منتشر شده است. این کتاب با زبانی ساده برای کودکان و نوجوانان نوشته شده است. اگر به زندگی در قطب جنوب علاقه دارید، حتی میتوانید در آینده به عنوان محقق یا کاوشگر در ایستگاههای علمی آنجا فعالیت کنید.













