هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
زمان مطالعه3 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
حتماً نکات جالبی درباره کلیهها شنیدهاید. این عضوهای کوچک اما بسیار پرکار در بدن ما، وظایف مهمی بر عهده دارند. در ادامه با برخی از این نکات آشنا میشویم.
**شکل و محل قرارگیری**
کلیهها دو عدد هستند و شکلی شبیه به لوبیا دارند. آنها در پشت بدن و درست زیر دندههای پایینی قرار گرفتهاند. جالب است بدانید که کلیه سمت راست معمولاً کمی پایینتر از کلیه سمت چپ قرار میگیرد تا فضای کافی برای کبد وجود داشته باشد.
**وظایف اصلی کلیهها**
مهمترین کار کلیهها، پاکسازی خون است. آنها مانند یک تصفیهخانه طبیعی عمل میکنند و مواد زائد، نمکهای اضافی و آب را از خون جدا کرده و آن را به صورت ادرار از بدن خارج میکنند. علاوه بر این، کلیهها در موارد زیر نیز نقش حیاتی دارند:
* **تنظیم فشار خون:** با کنترل میزان آب و نمک بدن.
* **ساخت گلبولهای قرمز:** با تولید هورمونی که به ساخت این سلولها در مغز استخوان کمک میکند.
* **حفظ تعادل مواد معدنی:** مانند سدیم، پتاسیم و کلسیم که برای سلامت استخوانها و کارکرد صحیح اعصاب و عضلات ضروری هستند.
**ساختار داخلی**
هر کلیه از حدود یک میلیون واحد بسیار ریز به نام «نفرون» ساخته شده است. هر نفرون خود شامل یک صافی کوچک به نام «گلومرول» و یک لوله باریک است. این صافیهای کوچک هستند که خون را فیلتر کرده و ادرار اولیه را تولید میکنند.
**چگونه از کلیههای خود مراقبت کنیم؟**
سلامتی کلیهها برای عملکرد درست تمام بدن ضروری است. برای حفظ سلامت آنها میتوانید این کارها را انجام دهید:
* **به اندازه کافی آب بنوشید.**
* **رژیم غذایی سالم داشته باشید** و مصرف نمک را کاهش دهید.
* **به طور منظم ورزش کنید.**
* **از مصرف خودسرانه داروها، به خصوص مسکنها، خودداری کنید.**
* **در صورت داشتن علائمی مانند تورم بدن، تغییر رنگ ادرار یا درد در ناحیه کمر، به پزشک مراجعه کنید.**
با رعایت این نکات ساده میتوانید به سلامت این اعضای حیاتی کمک کنید.
کلیهها از مهمترین عضوهای بدن انسان به شمار میروند. کار آنها پاکسازی خون، خارج کردن مواد اضافی و مضر، تنظیم فشار خون، متعادل نگه داشتن آب بدن و ساخت برخی هورمونهای ضروری است. این اندامهای کوچک لوبیاییشکل، با وجود حجم کم، نقش بسیار مهمی در سلامت کلی بدن ایفا میکنند و اگر کارشان دچار مشکل شود، تمام بدن تحت تأثیر قرار میگیرد.
متأسفانه بسیاری از مشکلات کلیوی در مراحل اولیه، هیچ نشانه واضحی ندارند و زمانی فرد متوجه میشود که آسیب جدی به کلیهها وارد شده است. بنابراین، شناخت کار کلیه، نشانههای هشداردهنده بیماری آن و راههای مراقبت، میتواند کمک بزرگی برای حفظ سلامتی باشد. در این نوشته، ما به طور دقیق به معرفی کلیه، وظایف آن، علائم بیماریهای کلیوی و راههای پیشگیری از این بیماریها خواهیم پرداخت.
کلیهها دو عضو لوبیایی شکل هستند که تقریباً به اندازه یک مشت بسته میباشند. این دو عضو در دو طرف ستون فقرات و در ناحیه زیرین کمر قرار گرفتهاند. هر کلیه از تعداد بسیار زیادی واحدهای کوچک تصفیهکننده به نام نفرون تشکیل شده است. کار اصلی کلیهها پالایش خون است. آنها روزانه حجم بسیار زیادی خون را پردازش میکنند و مواد زائد، نمکهای اضافی و آب جمعآوری شده را از طریق ادرار از بدن خارج میسازند.
کلیهها کارهای مهم زیادی در بدن انجام میدهند:
* خون را از مواد مضر و زائد پاک میکنند.
* مقدار آب و مواد معدنی مانند سدیم، پتاسیم و کلسیم را در بدن متعادل نگه میدارند.
* با ساختن هورمونهایی مانند رنین، به کنترل فشار خون کمک میکنند.
* با ترشح هورمونی به نام اریتروپویتین، ساخت گلبولهای قرمز خون را فعال میکنند.
* میزان اسیدی و قلیایی بودن خون را در حالت طبیعی تنظیم میکنند.
بیماری کلیه در مراحل اولیه معمولاً هیچ نشانهای ندارد و فرد احساس ناخوشی نمیکند. به همین خاطر است که به آن “قاتل خاموش” میگویند. اما برخی علائم وجود دارند که ممکن است هشداردهنده یک مشکل کلیوی باشند.
وقتی کلیهها به خوبی وظیفه خود را انجام نمیدهند، تعداد گلبولهای قرمز خون کم میشود. در نتیجه، اکسیژن کافی به قسمتهای مختلف بدن نمیرسد. این وضعیت باعث میشود شخص مدام احساس ضعف، خستگی مفرط و بیحالی کند.
وقتی بدن نتواند آب و نمک اضافی را دفع کند، این مواد در بافتهای بدن جمع میشوند. این اتفاق ممکن است باعث پف کردن و ایجاد تورم در نقاط مختلفی مانند پاها، مچ پا، دستها یا حتی صورت شود.
تغییر در وضعیت ادرار میتواند نشانهای از مشکل در کلیهها باشد. اگر ادرار شما کفدار، تیره یا غیرعادی به نظر میرسد، اگر حجم آن خیلی کم یا زیاد شده، اگر هنگام دفع احساس سوزش میکنید یا در آن خون مشاهده میکنید، اینها همگی علائم هشداردهندهای هستند که باید جدی گرفته شوند.
کلیهها با تنظیم میزان نمک و آب بدن، نقش بسیار مهمی در کنترل فشار خون ایفا میکنند. اگر کار کلیهها به درستی انجام نشود، ممکن است فرد به فشار خون بالا مبتلا شود. از طرف دیگر، فشار خون بالا خود میتواند به کلیهها آسیب برساند و مشکل را تشدید کند.
تجمع مواد سمی در بدن میتواند روی دستگاه گوارش اثر بگذارد و باعث کاهش اشتها، حالت تهوع و حتی بالا آوردن شود.
وقتی مقدار مواد زائد در خون زیاد میشود، ممکن است متوجه تغییر در مزه دهانتان شوید یا احساس کنید دهانتان بوی نامطبوعی دارد.
پوست خشک و همراه با خارش، گاهی اوقات میتواند نشان دهد که کلیهها در حفظ تعادل مناسب مواد معدنی و مغذی بدن دچار مشکل شدهاند.
وقتی تعادل مواد معدنی مهم در بدن مثل پتاسیم و کلسیم به هم میخورد، ممکن است دچار گرفتگی عضلات شوید. این مواد معدنی توسط کلیهها تنظیم میشوند و اگر میزان آنها درست نباشد، عضلات شما ممکن است سفت شده و درد بگیرند.
وقتی مواد مضر در خون جمع میشوند، ممکن است خواب آرام از بین برود. در چنین شرایطی، فرد یا به سختی به خواب میرود یا خوابش مدام قطع میشود و کیفیت مناسبی ندارد.
عوامل مختلفی میتوانند احتمال ابتلا به مشکلات کلیوی را بیشتر کنند. از جمله این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
* داشتن دیابت نوع ۱ یا ۲ (که اصلیترین دلیل برای از کار افتادن کلیهها شناخته میشود)
* بالا بودن فشار خون
* سابقه بیماری کلیوی در افراد خانواده
* چاقی یا داشتن وزن بیش از حد معمول
* استعمال دخانیات و سیگار
* سنین بالای ۶۰ سال
* مصرف مداوم و زیاد مسکنهای رایج مانند ایبوپروفن
برای اینکه بفهمیم کلیهها درست کار میکنند یا نه، پزشکان آزمایشهای مختلفی انجام میدهند. در ادامه، مهمترین نشانهها و آزمایشهایی را میخوانید که به شما کمک میکنند از سلامت کلیههایتان آگاه شوید:
سطح کراتینین در خون: مقدار کراتینین موجود در خون، معمولاً نشان میدهد که کلیهها چقدر خوب کار میکنند. وقتی عملکرد کلیهها دچار مشکل شود، میزان کراتینین در خون بالا میرود. مقدار طبیعی کراتینین در افراد مختلف، بسته به سن، جنسیت و جثه بدن متفاوت است.
تخمین سرعت پالایش گلومرولی (eGFR): این آزمایش مشخص میکند که کلیهها با چه سرعتی خون را تصفیه میکنند. eGFR معمولاً بر اساس سطح کراتینین خون محاسبه میشود و یکی از بهترین شاخصها برای ارزیابی سلامت کلیههاست. اگر عدد eGFR به مدت سه ماه یا بیشتر، کمتر از ۶۰ باشد، میتوان آن را نشانهای از بیماری مزمن کلیوی در نظر گرفت.
وجود پروتئین آلبومین در ادرار: وقتی مقدار زیادی پروتئین (آلبومین) در ادرار دیده شود، ممکن است نشاندهنده آسیب به کلیهها باشد. برای بررسی این موضوع، معمولاً آزمایشی به نام “نسبت آلبومین به کراتینین” انجام میشود که یکی از روشهای رایج برای ارزیابی سلامت کلیه است.
سنجش غلظت ادرار: با اندازهگیری غلظت ادرار میتوان فهمید که کلیهها چقدر خوب میتوانند مواد زائد را از خون فیلتر کرده و از بدن خارج کنند.
مشاهده خون در ادرار: دیده شدن خون در ادرار گاهی به دلیل وجود سنگ کلیه، عفونت ادراری یا دیگر مشکلات مربوط به کلیه اتفاق میافتد.
ورم در قسمتهای مختلف بدن مثل پاها، مچ پا یا صورت میتواند یکی از نشانههای کارکرد نادرست کلیهها باشد. اگر کلیهها نتوانند به خوبی مایعات اضافی را دفع کنند، این مایعات در بدن انباشته شده و باعث ورم میشوند.
تغییر در وضعیت ادرار نیز ممکن است نشاندهنده مشکل کلیوی باشد. اگر رنگ، مقدار یا بوی ادرار تغییر کند – مثلاً اگر ادرار بیش از حد کمرنگ شود، حجم آن خیلی زیاد یا بسیار کم شود – باید به سلامت کلیهها توجه کرد.
احساس خستگی زیاد و ضعف مداوم نیز گاهی به دلیل کمبود گلبولهای قرمز خون رخ میدهد. کلیهها مادهای به نام اریتروپویتین تولید میکنند که در ساخت گلبولقرمز نقش دارد؛ اگر کلیهها درست کار نکنند، ممکن است این ماده به اندازه کافی تولید نشود.
علاوه بر این، احساس درد در ناحیه پهلوها یا کمر میتواند مربوط به مشکلات کلیوی مانند سنگ کلیه یا عفونت باشد و در چنین مواردی بهتر است با پزشک مشورت شود.
سونوگرافی کلیه: سونوگرافی روشی ساده و پرکاربرد برای بررسی شکل، اندازه و وضعیت کلیههاست. این روش میتواند مشکلاتی مانند سنگ کلیه، کیست یا تودههای غیرعادی را نشان دهد.
سیتیاسکن و امآرآی: گاهی برای بررسی دقیقتر و جزئیتر کلیهها، پزشک استفاده از سیتیاسکن یا امآرآی را توصیه میکند.
در هنگام معاینه، پزشک ممکن است متوجه ورم در بدن شما شود، تغییراتی در فشار خون مشاهده کند یا نشانههای دیگری ببیند که احتمال مشکل در کلیهها را مطرح میکند.
بسیاری از بیماریهای کلیوی در مراحل ابتدایی، هیچ نشانهای ندارند یا علائم آنها بسیار خفیف و ناچیز است. به همین دلیل، اگر نگران سلامتی کلیههای خود هستید یا در خانوادهتان سابقه بیماری کلیوی وجود دارد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید و آزمایشهای مورد نیاز را انجام دهید.
با رعایت چند نکته ساده میتوانید احتمال بیمار شدن کلیههایتان را خیلی کم کنید:
**قند خونتان را کنترل کنید:** بیماری دیابت مهمترین دلیلی است که باعث از کار افتادن کلیهها میشود.
**مراقب فشار خون باشید:** برای سالم ماندن کلیهها، لازم است فشار خونتان همیشه در حد مناسب (پایینتر از ۱۳۰ روی ۸۰) باشد.
**به اندازه کافی آب بنوشید:** خوردن آب کافی در روز به کلیهها کمک میکند تا مواد اضافه و مضر را از بدن شما خارج کنند.
**غذای سالم بخورید:** کمتر نمک بخورید، از خوردن چربیهای ناسالم و غذاهای آماده و بستهبندیشده خودداری کنید.
**ورزش کنید:** ورزش کردن به شما کمک میکند تا وزنتان را کنترل کنید و فشار خون مناسبی داشته باشید.
**بدون تجویز پزشک دارو مصرف نکنید:** مصرف خودسرانه بعضی داروها مثل مسکنها میتواند به کلیههایتان صدمه بزند.
**سیگار را ترک کنید:** کشیدن سیگار باعث میشود کلیههای شما سریعتر آسیب ببینند.
**چکاپ سالانه انجام دهید:** با آزمایش خون و ادرار به صورت سالانه، میتوان مشکلات کلیه را در همان ابتدا تشخیص داد.
**در پایان**
کلیهها درست مثل یک فیلتر طبیعی برای بدن کار میکنند. اگر آنها نباشند، بدن نمیتواند مواد سمی را دفع کند. شما میتوانید با داشتن سبک زندگی درست، کنترل بیماریهایی مثل دیابت و فشار خون، و توجه به نشانههای هشداردهنده، از کلیههایتان محافظت کنید و مانع مشکلات بزرگتر شوید. همیشه به خاطر داشته باشید که پیشگیری از بیماری، بسیار آسانتر و بهتر از درمان آن است، به ویژه برای یک عضو مهم و حساس مثل کلیه.
