کوروش بزرگ، بنیانگذار سلسله هخامنشی، یکی از نامدارترین و محبوبترین پادشاهان تاریخ ایران و جهان است. او در خانوادهای از طایفه پاسارگاد به دنیا آمد. پدرش کمبوجیه اول، پادشاه انشان، و مادرش ماندانا، دختر آخرین پادشاه ماد بود.
کوروش با زیرکی و شجاعت بسیار، قلمرو پدرش را گسترش داد. او توانست قبایل پارسی را متحد کند و سپس با فتح پادشاهی ماد، امپراتوری قدرتمند ایران را پایهگذاری نماید. پس از آن، لیدیه در آسیای صغیر و بابل ثروتمند نیز به دست او فتح شد.
وی در اداره امپراتوری وسیع خود، روشی نوآورانه و انسانی در پیش گرفت. او به فرهنگ و دین مردمان سرزمینهای فتحشده احترام میگذاشت و آنان را مجبور به پذیرش آداب و رسوم پارسیان نمیکرد. مشهورترین نمونه این رفتار، فرمانی است که پس از فتح بابل صادر کرد. در این فرمان، به همه اقوام تحت ستم، از جمله یهودیان، اجازه داد تا به سرزمین خود بازگردند و آزادانه به آیین خود بپردازند. این اقدامات باعث شد تا او در نظر بسیاری از مورخان، نمونه یک فرمانروای عادل و دادگر باشد.
کوروش سرانجام در یکی از نبردهایش در شمال شرق امپراتوری کشته شد، اما میراث او، یعنی یک امپراتوری بزرگ و منسجم و شیوه حکمرانی مبتنی بر احترام و مدارا، برای قرنها باقی ماند و الگویی برای بسیاری از فرمانروایان پس از او شد.

در تاریخ باستانی ایران، چهرههای بزرگی وجود دارند که نه تنها در میان ایرانیان، بلکه در سراسر دنیا با احترام و عزت یاد میشوند. یکی از برجستهترین این چهرهها، کوروش بزرگ است؛ کسی که امپراتوری هخامنشی را بنیان نهاد. او نه فقط با قدرت نظامی، بلکه با انصاف، مهربانی و خرد توانست اقوام گوناگون را زیر یک پرچم متحد کند.
بسیاری در جهان، از او به عنوان نخستین فرمانروای عادل و کسی که برای حقوق انسانها ارزش قائل بود، یاد میکنند. اما شاید برای شما این پرسشها پیش بیاید: کوروش بزرگ که بود؟ زادگاهش کجا بود؟ در دوران کدام پیامبر میزیست؟ و چرا پس از این همه سال، نامش همچنان پرآوازه و محترم مانده است؟
در این نوشته میخواهیم به زبانی ساده و روان، با سرگذشت، صفات اخلاقی و کارهای ماندگار این شخصیت بزرگ تاریخ آشنا شویم.
خلاصه زندگینامه کوروش کبیر
کوروش دوم که به کوروش بزرگ شهرت دارد، حدود سال ۵۷۶ پیش از میلاد در شهر باستانی انشان متولد شد. این شهر در منطقهای قرار داشت که امروزه جنوب غربی ایران نامیده میشود. پدر او کمبوجیه یکم، فرمانروای انشان، و پدربزرگش چیشپیش بود. کوروش از تبار آریایی و از خاندان هخامنشی به حساب میآمد.
از سنین کم، آثار هوش و توانایی فوقالعاده در او دیده میشد. در جوانی، او موفق شد قبایل مختلف ایرانی را با هم متحد کند و اساس حکومت هخامنشیان را پایهریزی نماید. حدود سال ۵۵۰ پیش از میلاد، با پیروزی بر آستیاگ، پادشاه ماد، به حکمرانی مادها پایان داد و نخستین گام بزرگ را برای ایجاد امپراتوری پارس برداشت.
پس از آن، کوروش با فتوحات زیرکانه و با کمترین خشونت، قلمرو خود را گسترش داد و مناطقی مانند بابل، لودیه، آسیای کوچک و بخشهایی از قفقاز و هند را نیز به خاک خود افزود. در اوج گستره فرمانروایی او، امپراتوری هخامنشی از شرق تا رود سند و از غرب تا دریای مدیترانه ادامه داشت.
کوروش کبیر اهل کجا بود؟
کوروش بزرگ از سرزمین انشان بود که در منطقهای بین استانهای فارس و خوزستان کنونی قرار داشت. در حقیقت، او را میتوان یک پارسی اصیل به شمار آورد. پارس نام سرزمینی است که بعدها به خاطر آن، همهی دنیا کشور ما را با نام پرشیا (ایران) میشناختند.
کوروش نه فقط از نظر تبار ایرانی بود، بلکه با افکار و کردارش، معنای واقعی ایرانی بودن را در قالب رفتار عادلانه، منظم و انساندوستانه به نمایش گذاشت. به همین خاطر، بسیاری از مورخان او را نماد اصلی ایران و بنیانگذار فرهنگ و تمدن ایرانی میدانند.
کوروش کبیر در زمان کدام پیامبر بود؟
بر اساس مطالعات تاریخ و دین، دوره فرمانروایی کوروش تقریباً همزمان با زندگی حضرت دانیال و حضرت ارمیا (علیهماالسلام) در سرزمین بابل بوده است.
در کتاب تورات، از پادشاهی به نام «کوروش» نام برده شده که خداوند او را برگزید تا قوم بنیاسرائیل را از اسارت در بابل نجات دهد و به آنان اجازه دهد به سرزمین خود بازگردند. این رویداد با اقدامات و تصمیمات کوروش بزرگ در آزادسازی یهودیان همخوانی دارد.
به همین دلیل، بسیاری از محققان معتقدند که ذوالقرنین که در قرآن از او یاد شده، ممکن است همان کوروش بزرگ باشد؛ چرا که صفاتی مانند عدالت، توانایی حکمرانی، سفرهای دور و گسترده و باور به خدای یکتا، با توصیفهای قرآن از ذوالقرنین سازگار است.
کوروش کبیر چند سال قبل از پیامبر بود؟
اگر به تاریخ زندگی پیامبر اسلام (ص) در قرن ششم میلادی نگاه کنیم و در نظر داشته باشیم که کوروش کبیر حدود ۵۵۰ سال قبل از میلاد میزیسته، میتوان گفت که کوروش تقریباً ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ سال پیش از پیامبر اسلام (ص) زندگی میکرد. این یعنی او تقریباً ۲۵۰۰ سال پیش از زمان ما به دنیا آمده و حکومت کرده است.
منشور حقوق بشر کوروش کبیر
یکی از برجستهترین کارهای کوروش بزرگ، فرمانی درباره حقوق انسانهاست. او پس از آنکه شهر بابل را در سال ۵۳۹ پیش از میلاد فتح کرد، دستوری داد که متن آن روی یک استوانه گِلی نوشته شد. این استوانه امروزه در موزه بریتانیا نگهداری میشود و در آن از آزادی، برابری، احترام به باورهای دینی و عدالت برای همه مردم صحبت شده است.
ویژگیهای اخلاقی و رفتاری کوروش کبیر
کوروش بزرگ نه تنها یک فرمانروای قدرتمند، بلکه انسانی خردمند، نیکخواه و طرفدار عدالت بود. مورخان یونان باستان همچون هرودوت و گزنفون، از او به عنوان پادشاهی یاد میکنند که با شکستخوردگان با بزرگواری و بخشش رفتار میکرد.
او به اعتقادات و آیینهای مردمان مختلف احترام میگذاشت، مالیاتهای عادلانه تعیین میکرد و از مردم در برابر ستم و نابرابری دفاع میکرد. به همین دلیل، حتی مردمان سرزمینهایی که به تصرف او درآمدند، به او علاقه داشتند و در سنگنوشتههای خود از او به عنوان «پادشاه عادل» نام بردهاند.
مرگ کوروش کبیر و آرامگاه او
کوروش بزرگ در سال ۵۲۹ قبل از میلاد، طی نبردی در شرق ایران (که گمان میرود در محدوده سغد یا مازندران کنونی رخ داده) جان باخت. جسد او را با تشریفات بسیار و احترام کامل در مقبرهای با عظمت در پاسارگاد، پایتخت اولین امپراتوری ایران، به خاک سپردند.
این آرامگاه تا به امروز استوار و پابرجا مانده و یکی از آثار مهم جهانی ثبت شده در یونسکو محسوب میشود. هر ساله شمار زیادی از ایرانیان و گردشگران از نقاط مختلف جهان برای بزرگداشت و بازدید از آرامگاه این شاه بزرگ، به پاسارگاد سفر میکنند؛ پادشاهی که پایهگذار ایران بزرگ بود.
کوروش کبیر تنها یک فرمانروای قدرتمند نبود، بلکه نماد انسانیت و خرد در فرهنگ ایران به شمار میرود. او ثابت کرد که میتوان با رفتار عادلانه و محترمانه، امپراتوری بزرگی ساخت و دل مردم را نه با زور و شمشیر، که با مهربانی و منش نیک به دست آورد.
حالا پس از بیش از دو هزار سال، نام او همچنان با عزت و احترام در تاریخ ایران و جهان میدرخشد؛ چرا که عدالت، آزادی و مهربانی اصولی هستند که هرگز از زمان نمیمیرند و همیشه ارزشمندند.













