معنی ضرب المثل ” آب دریا به دهن سگ نجس نمی‌ شود “

همان‌طور که می‌دانید، در فرهنگ ما ضرب‌المثل‌های زیادی وجود دارد که هر کدام مفهومی عمیق در خود دارند. یکی از این ضرب‌المثل‌ها، «آب دریا به دهن سگ نجس نمی‌شود» است. شاید این سؤال برایتان پیش بیاید که معنای دقیق این جمله چیست و از کجا آمده است.

در نگاه اول، این ضرب‌المثل اشاره به این دارد که اگر سگی—که در برخی فرهنگ‌ها به عنوان حیوانی ناپاک شناخته می‌شود—از آب دریا بنوشد، این کار باعث آلوده یا نجس شدن کل دریای پهناور نمی‌شود. یعنی بزرگی و پاکی یک چیز آنقدر زیاد است که یک عامل کوچک و ناپاک نمی‌تواند آن را تحت تأثیر قرار دهد یا ارزشش را کم کند.

ریشه اصلی این مفهوم به باورهای دینی و فقهی برمی‌گردد. در اسلام، آب کر—یعنی آب زیادی که در ظرف بزرگی مانند حوض یا رودخانه جمع شده—اگر چیز ناپاکی به آن برخورد کند، تحت شرایط خاصی نجس نمی‌شود، مگر اینکه رنگ، بو یا مزه‌اش تغییر کند. اینجا هم دریا به عنوان نماد بزرگی و فراوانی است و سگ نماد ناپاکی کوچک. پس این مثل می‌خواهد بگوید که شخصیت بزرگ، علم فراوان، یا موقعیت ارزشمند یک فرد یا چیز، با حرف ناپاک یا دشمنی کوچک، بی‌ارزش نمی‌شود.

در زندگی روزمره، معمولاً از این ضرب‌المثل وقتی استفاده می‌کنیم که کسی می‌خواهد با انتقاد یا تهمتی بی‌اساس، اعتبار و آبروی فرد بزرگی را خدشه‌دار کند. در پاسخ به چنین افرادی گفته می‌شود: «آب دریا به دهن سگ نجس نمی‌شود»؛ یعنی این حرف‌های شما به قدری کوچک و بی‌اهمیت است که نمی‌تواند به جایگاه واقعی آن شخص لطمه بزند.

این مفهوم در قرآن کریم نیز به گونه‌ای دیگر بیان شده است:

**إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِّنكُمْ ۚ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَّكُم ۖ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۗ لِكُلِّ امْرِئٍ مِّنْهُم مَّا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ ۚ وَالَّذِي تَوَلَّىٰ كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ**

این آیه شریفه به داستان تهمت ناروایی (حادثه افک) اشاره دارد که به یکی از افراد پاک‌دامن زده شد. خداوند در این آیه می‌فرماید که این کار برای مومنان شر نیست، بلکه خیر است و کیفر آن برای کسی که گناه بزرگتری در این ماجرا دارد، بسیار شدید خواهد بود. این آیه نیز در واقع بر پاک ماندن ذات پاکان از تهمت‌ها تأکید دارد، همان‌طور که دریا با نوشیدن سگ نجس نمی‌شود.

در این بخش، به بررسی معنی و مفهوم این ضرب‌المثل ایرانی می‌پردازیم. در ادامه همراه آدینوشاپ باشید.

معنی آب دریا به دهن سگ نجس نمی‌ شود چیست؟

۱- یک فرد با شخصیت و محترم، با بدگویی و تهمتِ دیگران، ارزش و احترام خود را از دست نمی‌دهد.
۲- اگر فرد نادان و گناهکاری به انسان‌های بزرگی مانند پیامبران، امامان، شهدا و عالمان دینی توهین کند، این کار چیزی از مقام والای آنان کم نمی‌کند، بلکه فقط نیت پلید و بدذاتیِ فرد توهین‌کننده را آشکار می‌سازد. در چنین مواقعی است که این ضرب‌المثل برای این افراد به کار برده می‌شود.

ریشه ضرب المثل

بر اساس قوانین دینی اسلام، بزاق سگ ناپاک محسوب می‌شود و اگر به چیزی برخورد کند، باید آن چیز پاکسازی شود. به عنوان نمونه، اگر لباسی به بزاق سگ آلوده شود، نمی‌توان با آن نماز خواند، مگر اینکه کاملاً تمیز شود.

همچنین اگر بزاق سگ داخل لیوان آبی بیفتد، آن آب ناپاک می‌شود. اما اگر همین بزاق سگ به آب دریا ریخته شود، به دلیل حجم بسیار زیاد آب دریا، اثر ناپاکی آن از بین می‌رود و تأثیری ندارد.

معنی بیت کی شود دریا ز پوز سگ نجس

آیا هرگز ممکن است دریا با آب دهان سگ ناپاک شود؟

کی شود دریا ز پوز سگ نجس

یعنی: دریا هرگز با دهان سگ آلوده نمی‌شود.

—

آیا ممکن است خورشید با یک فوت خاموش شود؟

کی شود خورشید از پف منطمس

یعنی: نور خورشید هیچ‌گاه با فوت کردن از بین نمی‌رود. (برخلاف نور کم یک شمع که با یک فوت ساده خاموش می‌شود.)

مثال خداوند در قرآن برای کافران

خداوند در قرآن (آیه ۸ سوره صف) مثلی شبیه به این ضرب‌المثل برای کافران می‌زند:

يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
ترجمه: آنان می‌خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش کنند؛ ولی خدا نور خود را کامل می‌کند، هر چند کافران ناخوش داشته باشند!

يطفئوا: اطفاء: خاموش كردن

💠 درست همان‌طور که خدا خواسته بود، این نور الهی پیوسته در حال گسترش است و دایره اسلام روزبه‌روز وسیع‌تر از گذشته می‌شود. آمارها نیز نشان می‌دهند جمعیت مسلمانان جهان، با وجود تمام تلاش‌های «صهیونیست‌ها»، «صلیبی‌ها» و دیگر دشمنان اسلام، همچنان رو به افزایش است. (برگزیده تفسیر نمونه)

🔸 این آیه قرآن نیز شبیه ضرب‌المثل “سگ و دریا” است. در این آیه، گستردگی نور خدا و آیات او به خوبی نشان داده شده؛ کافران هرچه تلاش کنند که آن را از بین ببرند، موفق نمی‌شوند. مثال آنان مانند سگ‌هایی است که می‌خواهند آب دریا را آلوده کنند، اما نمی‌دانند که پاکی دریا با آلودگی دهانشان از بین نمی‌رود.

پیشنهادی: ضرب‌المثل با سگ
اختصاصی-آدینوشاپ