این ضربالمثل موقعی به کار میرود که فردی به خاطر اتفاق ناخوشایندی که برای دیگری افتاده، خوشحال شود یا او را مسخره کند. در واقع، به ریش کسی خندیدن یعنی وقتی کسی در شرایط سختی قرار گرفته یا اشتباهی کرده، به جای دلسوزی، به او بخندیم و شادی کنیم.
این مثل به ما یادآوری میکند که چنین رفتاری ناپسند و زشت است. زندگی پر از فراز و نشیب است و ممکن است امروز اتفاقی برای دیگری بیفتد و فردا همان اتفاق برای خود ما پیش بیاید. پس بهتر است به جای تمسخر دیگران، در مشکلات با آنها همدردی کنیم و پشتیبانشان باشیم.

در این نوشته، میخواهیم معنی و مفهوم واقعی این ضربالمثل کهن ایرانی را با هم بررسی کنیم. در ادامه با ما همراه باشید.
معنی به ریش کسی خندیدن ؟
۱- خندیدن به ریش کسی، کنایه از تمسخر پنهان فردی است، طوری که خودش دیر متوجه آن میشود.
۲- ریش بخشی از زیباییهای چهره مرد به شمار میرود. این ضربالمثل احتمالاً اشاره به این دارد که وقتی کسی را مسخره میکنیم، این تمسخر ممکن است به چیزی مربوط باشد که برای او بسیار ارزشمند و مهم است. مردانی که ریش دارند معمولاً به ریششان اهمیت میدهند و دوست ندارند کسی آن را دستمایه خنده و تمسخر قرار دهد.
بنابراین، “به ریش کسی خندیدن” نوعی بیاحترامی و خندیدنِ تحقیرآمیز به فردی است که به کاری که انجام میدهد یا چیزی که دارد، افتخار میکند و تمایل ندارد دیگران او را به باد تمسخر بگیرند.
احتمالاً انتخاب کلمه “ریش” و تشبیه آن به یک موضوع مهم، به همین دلایل است.
۳- این ضربالمثل به معنای مسخره کردن چیزی یا کاری است که برای فرد دیگر بسیار باارزش است و او نسبت به آن حساسیت زیادی دارد؛ همانطور که ریش برای مردان ریشدار ارزشمند است.
که توبه کردم و دیگر گنه نخواهم کرد
تو خود اگر نتوانی به ریش خویش مخند
سعدی













