معنی ضرب المثل ” خرج اتینا “

این ضرب‌المثل ریشه در یک داستان قدیمی دارد. در روزگاران گذشته، مردی برای انجام کاری به شهر دیگری سفر کرد. وقتی به مقصد رسید، متوجه شد که پول و سرمایه‌ای که همراه داشته، تمام شده است. در این شرایط سخت، او برای حل مشکل خود دست به کاری عجیب زد. او یک اتینا (که همان عطسه است) را بهانه قرار داد و شروع به جمع‌آوری پول از مردم کرد. به این شکل که هر بار عطسه می‌کرد، ادعا می‌کرد که این عطسه نشانه‌ای است و از اطرافیان می‌خواست برایش پول جمع کنند. در واقع، او از یک موضوع ساده و پیش پا افتاده، بهره برداری مالی کرد و برای خود درآمدی ایجاد نمود.

امروزه از این ضرب‌المثل در موقعیت‌هایی استفاده می‌شود که فردی بخواهد از یک بهانه کوچک و بی‌اهمیت، سود بزرگی ببرد یا هزینه گزافی را به دیگران تحمیل کند. وقتی می‌گوییم “فلانی خرج اتینا کرده”، یعنی او از یک موضوع جزئی و کم‌اهمیت، یک مشکل بزرگ مالی یا یک هزینه غیرمنطقی ساخته است. این مثل معمولاً برای افرادی به کار می‌رود که سعی می‌کنند با بزرگ نشان دادن یک مشکل کوچک، از دیگران پول یا امتیاز بگیرند.

در این نوشته، می‌خواهیم معنی، پیشینه و مفهوم بنیادی این ضرب‌المثل کهن ایرانی را بررسی کنیم. در ادامه با ما همراه باشید.

معنی خرج اتینا

1- وقتی کسی پولش را به جای نیازهای مهم و ضروری، برای کارهای بی‌فایده و بی‌معنی خرج کند، در گفتگو از این ضرب‌المثل استفاده می‌شود: “فلانی همه را خرج اتینا کرده است.”

2- به این معناست که فرد، از روی ناآگاهی و بی‌فکری، دارایی خود را صرف هزینه‌های غیرضروری کرده است.

3- این عبارت نشان‌دهنده هزینه‌کردهای بی‌حساب، بی‌فایده و بدون سود است.

داستان این ضرب المثل

بحث درباره واژه «اتینا» است و اینکه این کلمه چیست و در این ضرب‌المثل چه کاربردی دارد. مرحوم امیرقلی امینی در این باره نوشته‌اند: در گذشته، در مجالس عروسی و مانند آن، مطرب‌ها پس از اجرای رقص، نزد مهمانان می‌رفتند و پس از کمی تعارف و شیرین‌کاری، زنگی که در دست داشتند یا نعلبکی که میان دندان گرفته بودند را به سوی مهمان می‌گرفتند. آنگاه مهمان بنا بر سخاوت خود، سکه‌ای طلا یا چند سکه نقره در ظرف او می‌انداخت. در واقع، پول بی‌جهت و رایگان از دست مهمان خارج می‌شد. وقتی مطرب این هدیه را دریافت می‌کرد، با صدای بلند اعلام می‌کرد: «اعطینا» که در زبان عربی به معنای «به ما ببخشید» است.

به مرور زمان، در زبان فارسی، «اعطینا» به «اتینا» تغییر شکل داد و با توجه به این داستان، ضرب‌المثل «خرج اتینا کردن» به وجود آمد. معنای آن، هزینه‌های بی‌فایده و بی‌مصرف است.

پس واژه «اتینا» در این ضرب‌المثل، شکل تغییر یافته‌ای است و درست آن «عطینا» است که به مفهوم بخشش و هدیه اشاره دارد. این رسم سنتی اگرچه امروزه تقریباً از بین رفته و در شهرهای بزرگ دیگر دیده نمی‌شود، اما در گذشته در مراسمی مانند عروسی و ختنه‌سوران رواج زیادی داشت.

گاهی اصرار مطرب‌ها برای گرفتن این هدیه از مهمانان، به مشکلاتی منجر می‌شد و حتی برخی صاحب‌مجلس‌ها، از ابتدا شرط می‌کردند که مطربان حق درخواست شادباش را ندارند یا آن را محدود می‌کردند. به هر حال، اصطلاح «خرج اتینا» یا به شکل درست‌تر «خرج عطینا»، در واقع کوتاه‌شدهٔ «خرج اعطینا» است که معنی فارسی آن همان «شادباش» می‌باشد.

بدون شک این ضرب‌المثل پس از نفوذ زبان عربی در ایران، در میان ضرب‌المثل‌های ایرانی جای گرفته و به‌ویژه میان مردم عادی بیشتر رواج دارد. چنان‌که در ترانه‌ای محلی شیرازی می‌شنویم:

نه فکر دنیا می‌کنه
نه فکر عقبی می‌کنه
هر چی که پیدا می‌کنه خرج اتینا می‌کنه …

پیشنهادی: معنی ضرب المثل پول علف خرس نیست