معنی ضرب المثل ” عاقل تا پی پل می گشت، دیوانه پا برهنه از آب گذشت “

در این ضرب المثل، داستان دو نفر بیان می‌شود که می‌خواهند از یک رودخانه عبور کنند. فرد عاقل و محتاط، کنار رودخانه می‌ایستد و به دنبال یک پل امن و مطمئن می‌گردد. او آنقدر در جستجوی راهی بی‌خطر تعلل می‌کند که زمان می‌گذرد و به هدفش نمی‌رسد.

اما در مقابل، فردی که به نظر دیگران بی‌احتیاط و شتابزده می‌آید، بدون آنکه منتظر پیداکردن پل بماند، با پای برهنه直接从 آب رد می‌شود و خود را به آن سوی رود می‌رساند.

مفهوم اصلی این حکایت این است که گاهی اوقات، سخت‌گیری و محافظه‌کاری بیش از حد، باعث از دست رفتن فرصت‌ها می‌شود. در بسیاری از موقعیت‌های زندگی، اقدام جسورانه و به موقع، حتی اگر همراه با خطر و بی‌پیرایگی باشد، بسیار مفیدتر و نتیجه‌بخش‌تر از تعلل و انتظار برای پیداکردن شرایطی ایده‌آل است.

امام علی (ع) می‌فرمایند:
«الفُرصَهُ سَرِیعَهٌ الفَوتَ، بَطِیئَهٌ العَودَ»
فرصت زود از دست می‌رود و دیر بازمی‌گردد.

در این بخش، به بررسی معنی و مفهوم این ضرب‌المثل ایرانی می‌پردازیم. در ادامه با ما همراه باشید.

معنی ضرب المثل عاقل تا پی پل می گشت

۱- اگر بخواهی همیشه با احتیاط کامل و بدون هیچ ریسکی پیش بروی، ممکن است دیرتر به خواسته‌ات برسی.

۲- این ضرب‌المثل یک نکته متناقض‌نما دارد: کسی که در اینجا “دیوانه” نامیده شده، در واقع آن‌قدر هوش داشته که بفهمد می‌تواند از آب عبور کند (پس واقعاً دیوانه نیست). در مقابل، کسی که خود را “عاقل” می‌دانسته و به دنبال پل می‌گشته، در عمل عاقلانه رفتار نکرده است.

۳- از نگاهی دیگر، شاید فرد عاقل واقعاً از آب می‌ترسیده یا نمی‌خواسته خیس شود و ترجیح می‌داده با ایمنی کامل به هدف برسد.

۴- همیشه به یاد داشته باش که ارزش یک عمل به خودِ کار است، نه به شخص انجام‌دهنده‌ی آن. ممکن است کسی خود را بسیار دانا بداند، ولی کارهای نابخردانه انجام دهد. در چنین مواردی، نباید نتیجه گرفت که “نادان بودن بهتر از عاقل بودن است!” بلکه باید خودِ آن کار را سنجید و بر اساس آن، در مورد خرد یا نادانی فرد قضاوت کرد.

در حدیثی از امام علی علیه السلام آمده است که ایشان به حارث همدانی فرمودند:
«إنَّ دِينَ اللهِ لَا يُعْرَفُ بِالرِّجَالِ بَلْ بِآيَةِ الْحَقِّ فَاعْرِفِ الْحَقَّ تَعْرِفْ اَهْلَهُ»؛
ترجمه: دين خدا را به وسيله اشخاص نمى توان شناخت؛ بلكه به نشانه هاى روشن حق بايد شناخت بنابراين حق را بشناس تا اهل آن را بشناسى.

۵- روایت دیگر این ضرب‌المثل: عاقل کنار رودخانه به دنبال پل می‌گشت، اما دیوانه با پای برهنه از آب گذشت!